29 czerwca 2021

Witamina A – działanie, skutki niedoboru i nadmiaru w organizmie 

Pod nazwą witamina A kryją się związki chemiczne należące do grupy karotenoidów, między innymi retinol i jego pochodne, beta-karoten i inne karotenoidy. Stanowią one, obok witamin D, E i K, grupę witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Za najważniejszy związek chemiczny z tej grupy uznaje się witaminę A, składającą się z 40 atomów węgla. Jest to związek nienasycony, posiadający charakterystyczne zabarwienie.

Działanie

Głównym zadaniem witaminy A jest utrzymanie prawidłowej kondycji skóry, włosów i paznokci.  Szczególny wpływ na skórę ma czysta postać retinolu oraz jego pochodne np. retinaldehyd, ponieważ przyśpieszają złuszczanie martwych komórek naskórka, prowadząc do jego odnowy. W głębszych warstwach skóry pobudzają syntezę włókien kolagenowych, odpowiedzialnych za sprężystość skóry.

Niedobór witaminy A wpływa niekorzystanie na stan skóry, włosów i paznokci. Powoduje, że włosy są osłabione, matowe, paznokcie kruche i łamliwe, a skóra traci elastyczność, staje się szorstka i zrogowaciała.

Witamina A uczestniczy również w procesie tworzenia melaniny (barwnika skóry) oraz reguluje proces złuszczania naskórka. Poprawia koloryt skóry i rozjaśnia przebarwienia. Należy jednak pamiętać, że skóra poddana działaniu witaminy A, w kontakcie z promieniowaniem UV, może zareagować podrażnieniem i pojawieniem się przebarwień na powierzchni. Z tego względu kremy zawierające ten związek najlepiej stosować na noc, w okresie niskiej ekspozycji na słońce, a w ciągu dnia używać produktów zawierających filtry przeciwsłoneczne.

Pochodne witaminy A mają zastosowanie również w leczeniu trądziku. Są to między innymi kwas retinowy, kwas 13-cis retinowy, adapalen i tazaroten. Substancje te zmniejszają aktywność gruczołów łojowych i normalizują w ich obrębie procesy złuszczania. W ten sposób hamują wydzielanie sebum, powstawanie zmian zapalnych oraz hamują rozwój bakterii. 

Beta karoten należy do najbardziej aktywnych karotenoidów. Jest prekursorem witaminy A, w wątrobie ulega przemianie do retinolu. Jest silnym antyoksydantem. Hamuje utlenianie cholesterolu, ograniczając ryzyko rozwoju miażdżycy. Chroniąc przed szkodliwym działaniem wolnych rodników, wspomaga organizm w walce z infekcjami. Dzięki swoim właściwościom antyoksydacyjnym, zmniejsza również ryzyko rozwoju niektórych nowotworów. Należy jednak zaznaczyć, że u osób palących papierosy nadmiar beta-karotenu zwiększa możliwość zachorowania na raka płuc.

Prowitamina A zmniejsza ponadto wrażliwość skóry na promieniowanie UV. Chroni przed fotostarzeniem, a jednocześnie wzmacnia i przedłuża opaleniznę. Aby przygotować skórę na intensywny kontakt ze słońcem, warto sięgnąć po produkty zawierające ten cenny karotenoid.

Źródła

Źródła witaminy A w diecie to:

  • Marchew
  • Szpinak
  • Sałata
  • Brokuły
  • Bataty
  • Jarmuż
  • Dynia
  • Czerwona papryka
  • Pomidory
  • Morele
  • Brzoskwinie
  • Śliwki
  • Wiśnie
  •  Arbuzy 
  • Melony
  • Pomarańcze
  • Wątróbka
  • Tran
  • Mleko
  • Sery
  • Żółtka jaj

Niedobór

Do najczęstszych objawów niedoboru witaminy A należy zaliczyć:

  • złe widzenie po zmierzchu – tak zwana kurza ślepota
  • szorstka, spierzchnięta skóra, możliwe pojawienie się wysypki
  • łamliwość i wypadanie włosów, kruchość paznokci
  • wysychanie rogówki i spojówki oka
  • zahamowanie wzrostu
  • zwiększona podatność na infekcje bakteryjne i wirusowe
  • trądzik, wypryski

W diagnostyce niedoborów witamin, warto wykonać badanie krwi na poziom witamin i składników mineralnych.

Nadmiar 

Do najczęstszych objawów nadmiaru witaminy A należy zaliczyć:

  • nadpobudliwość i drażliwość
  • bóle stawowe, mięśniowe, bóle głowy
  • zaburzenia funkcji wątroby
  • nudności, wymioty
  • żółtawe zmiany skórne
  • u kobiet zaburzenia miesiączkowania

Suplementacja

Dzienne zapotrzebowanie na witaminę A wynosi:

  • u mężczyzn 900 mcg
  • u kobiet 700 mcg

Witamina A w nadmiarze jest szkodliwa dla organizmu. Symptomy toksycznego działania witaminy A wśród osób dorosłych obserwuje się przy dziennym spożyciu 15 000 mcg retinolu.

W sytuacji stwierdzenia niedoboru lub nadmiaru witaminy A w organizmie, należy przeanalizować dietę i ją zmodyfikować. W przypadku niedoboru – dodać do diety produkty bogate w witaminę A, a nadmiaru – ograniczyć ich spożywanie. Niekiedy nawet w przypadku odpowiednio zbilansowanej diety stwierdza się niedobór witaminy A. W takiej sytuacji należy rozważyć dodatkową suplementację. Najlepszym rozwiązaniem jest jednak skonsultowanie się z lekarzem dietetykiem, który ułoży dietę.


Dr n. o zdr. Mariola Borowska
Rzecznik Zdrowia PZU