1 grudnia 2019
A A A

Ludzki układ pokarmowy – budowa, funkcje, przykładowe schorzenia

Układ pokarmowy odpowiada za odżywianie i metabolizm. W jego strukturach zachodzi przyjmowanie, trawienie i wchłanianie dostarczanych razem z pokarmem składników odżywczych. Długość układu pokarmowego dorosłego człowieka szacowana jest na 7,6 m.

Układ pokarmowy to jeden z podstawowych systemów działających w ludzkim organizmie. Składa się z wyścielonej nabłonkiem cewy pokarmowej, która rozciąga się od jamy ustnej aż do kanału odbytu oraz związanych z nią gruczołów – wątroby, trzustki, ślinianek. Jedne z częstszych schorzeń układu pokarmowego to: choroby nowotworowe, refluks, choroba Leśniowskiego-Crohna, zaparcia, wrzody żołądka i dwunastnicy.

Budowa układu pokarmowego

Układ pokarmowy (z łac. systema digestorium) zwany też trawienny to zbiór narządów odpowiedzialnych za pobieranie, trawienie, wchłanianie pokarmu oraz usuwanie jego pozostałości.

Układ pokarmowy człowieka zbudowany jest z przewodu pokarmowego, w skład którego wchodzi:

  • jama gębowa zwana też otworem gębowym – to początkowy element budowy układu pokarmowego; składają się na nią: przedsionek jamy ustnej (wąska przestrzeń między policzkami, wargami, dziąsłami, zębami) oraz jama ustna właściwa, a w niej podniebienie (miękkie i twarde), ślinianki, dziąsła, język oraz zęby (kły, siekacze, trzonowce, przedtrzonowce);

  • gardło – podzielone na części: nosową, ustną i krtaniową; rozciąga się od podstawy czaszki do VI kręgu szyjnego; stanowi też składową układu oddechowego; jego średnia długość u dorosłego człowieka szacowana jest na 12–13 cm;

  • przełyk – łączy gardło z żołądkiem; wyróżnia się w jego obrębie część szyjną, piersiową, brzuszną; średnia długość przełyku wynosi 23–25 cm,

  • żołądek – worek mięśniowy o hakowatym kształcie, wydziela sok żołądkowy, w którym znajdują się enzymy trawienne takie jak pepsynogen (z udziałem HCl przemienia się w odpowiedzialną za trawienie białek pepsynę), podpuszczka oraz kwas solny;

  • jelito cienkie – dzieli się na dwunastnicę, jelito czcze i kręte; u dorosłego człowieka jego długość szacowana jest na około 4–6 m, a średnica wynosi 3–5 cm;

  • jelito grube – dzieli się na jelito ślepe (kątnicę), okrężnicę (w jej obrębie znajdują się wstępnica, poprzecznica, zstępnica, esica) i odbytnicę;

  • otwór odbytowy – końcowy element przewodu pokarmowego; zamykany jest przez wieniec mięśni okrężnych, które tworzą zwieracz odbytu;

Na układ pokarmowy składają się też trzy gruczoły:

  • wątroba – wyróżnia się w jej obrębie cztery płaty anatomiczne: prawy, lewy, czworoboczny i ogoniasty; znajduje się pod przeponą, spełnia cztery funkcje: magazynującą, detoksykacyjną, filtracyjną i metaboliczną;

  • trzustka – gruczoł wydzielania zewnętrznego i wewnętrznego; pełni w organizmie rozliczne funkcje, lecz najbardziej znany jest z produkowania insuliny;

  • ślinianki – trzy pary dużych i tysiące mikroskopijnych tzw. gruczołów ślinowych rozproszonych w śluzówce jamy ustnej; wytwarzają ślinę, która, zmiękczając pokarm, ułatwia jego transport w głąb układu i zapobiega podrażnianiu ścian przełyku przez ostre kawałki jedzenia. W ślinie znajduje się enzym trawienny o nazwie amylaza ślinowa, który rozkłada skrobię na dekstrynę i maltozę.

Funkcje ludzkiego układu pokarmowego

Układ pokarmowy pełni następujące funkcje:

  • pobieranie i mechaniczne rozdrabnianie pokarmu,

  • doświadczanie wrażeń smakowych za pomocą zlokalizowanych w jamie ustnej kubków smakowych,

  • trawienie i przyswajanie składników odżywczych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu,

  • utrzymanie prawidłowych funkcji metabolicznych,

  • usuwanie (defekacja) niestrawionych, zbędnych resztek pokarmowych.

Choroby układu pokarmowego

Układ pokarmowy człowieka narażony jest na wiele schorzeń. Proces diagnostyczno-terapeutyczny opiera się na specjalistycznej konsultacji, którą uzyskać można nawet w formie rozmowy telefonicznej, czatu bądź video czatu. Tzw. e-wizyty ze względu na szybkość realizacji i wygodę zyskują w ostatnim czasie na popularności.

Wśród możliwych patologii wymienia się: refluks, dysfagię, żylaki lub uchyłki przełyku, wrzody lub zapalenie żołądka, zakażenie bakterią Helicobacter Pylori, dyspepsję, celiakię, zespół jelita drażliwego. Popularne są ponadto: choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzody dwunastnicy, choroba Whipple'a, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, hemoroidy, uchyłki jelita grubego, zaparcia, ostre zapalenie wyrostka robaczkowego i ostre wirusowe zapalenie wątroby. Rozwinąć się mogą również choroby pasożytnicze oraz nowotworowe.

Jak dbać o układ pokarmowy?

Dbanie o układ pokarmowy zmniejsza ryzyko rozwoju wielu chorób. Należy zatem przykładać uwagę do higieny jamy ustnej, regularnie odwiedzać stomatologa, myć ręce i spożywane produkty. Trzeba też realizować odpowiednio zbilansowaną dietę i pić duże ilości wody (około 2 l dziennie). Powinno się unikać jedzenia nieregularnego, w pośpiechu lub w stresie. Ważnym elementem profilaktyki są ponadto badania. Wiele nieprawidłowości układu pokarmowego wykryć można dzięki USG jamy brzusznej, gastroskopii i kolonoskopii.